بحران سالمندی و حسرت توسعه ایران
اغلب کشورهایی که در دهههای اخیر توسعه یافته و یا در مسیر توسعه قرار گرفتند یک اشتراک مهم دارند که آن هم جوان بودن جمعیت در ابتدای مسیر حرکت به سوی توسعه است. تقریبا اندک مواردی دیده میشود که کشوری از فرصتی که جوانی جمعیت در اختیارش قرار داده برای نیل به توسعه استفاده نکرده باشد. البته کشورهایی که دچار کمبود منابع و یا جنگ هستند از این قاعده مستثنی بودهاند. چرا که عملا امکان بهره بردن از این فرصت استثنایی را ندارند. اما ایران تقریبا تنها نمونه از کشورهای توسعه نیافتهای است که با وجود دسترسی گسترده به منابع و بهرهمندی از امنیت نسبی نتوانسته از فرصت جوانی ترکیب سنی جمعیت در حدود دو دهه اخیر استفاده کند.
پژوهشگران حوزه توسعه معتقدند جوانی جمعیت و اصطلاحا باز شدن «پنجره جمعیتی» فرصتی طلایی برای کشورهای توسعه نیافتهای است که حاکمانشان انگیزه و ارادهای برای توسعه و پیشرفت دارند. به بیان سادهتر در کشوری که تعداد شاغلان و نیروهای مولد بیشتر از شهروندان از کارافتاده و سالمند باشد، شانس بیشتری برای دستیابی به توسعه وجود دارد.
برای درک بهتر این موضوع بد نیست به این مثال معروف بین جمعیت شناسان و توسعه گرایان دقت شود. فرضا خانوادهای چهار نفره متشکل از پدر، مادر و دو فرزند را در نظر بگیرید. حال اگر پدر و یا مادر یکی از والدین به دلیل از کارافتادگی به جمع این خانواده بپیوندد طبیعتا هزینههای زندگی افزایش خواهد یافت. این افزایش هزینه تبعاتی در پی دارد که مهمترین آن فرسودگی نیروهای مولد و نانآور خانواده و همچنین کاهش منابع لازم جهت تحصیل، فراغت، درمان و در یک کلمه بقا و سپس پیشرفت فرزندان این خانواده است. این مثال ساده را میتوان به جوامع بزرگ انسانی تعمیم داد. به گونهای که اگر نسبت جمعیت سالمندان یک کشور به نیروی شاغل و مولد هرچه کوچکتر شود، نهایتا منابع بیشتری نیز باید در جهت تامین هزینههای جاری زندگی سالمندان هزینه شود.
یکی از شاخصهایی که میتواند نسبت بین شاغلان و بازنشستگان (نه لزوما سالمندان) را توضیح دهد نسبت نیروی کار شاغلی که حق بیمه پرداخت میکند به تعداد مستمریبگیران و بازنشستگان حقوق بگیر از صندوقهای بازنشستگی است. در واقع این شاخصه آشکار میکند که در یک جامعه چند نفر در ازای یک بازنشسته کار میکنند؟ به عبارتی چند نفر کار میکنند تا هزینه نگهداری از یک بازنشسته تامین شود؟ این نسبت در کشورهای توسعه یافته ۶ به ۱ بوده و در کشورهای در حال توسعه نیز ۳ به ۱ است. یعنی در کشورهای پیشرفته در بهترین حالت ۶ نفر به ازای یک بازنشسته مشغول به کار هستند. اما در کشورهای در حال توسعه به طور میانگین ۳ نفر کار میکنند تا هزینه نگهداری از یک بازنشسته تامین شود. اما این نسبت در ایران حدود ۱.۵ به ۱ است. یعنی به ازای هر سالمند تنها ۱.۵ نفر در حال کار بوده و اصطلاحا به عنوان نیروی مولد شناخته میشود.
از همین رو است که گفته میشود جوان شدن جمعیت یک کشور میتواند بهترین موقعیت برای حاکمیتی توسعهگرا باشد تا در مسیر پیشرفت کشور حرکت کند. چرا که طبیعتا نیروی کار بیشتری در مقایسه با نیروی از کارافتاده و سالمند در اختیار دارد. این وضعیت عموما در اغلب کشورهای جهان در حدود نیم قرن اخیر منجر به توسعه و یا جهشهای بزرگ کشورها به سمت توسعه شده است. چین، ژاپن، شیلی و حتی کرهجنوبی از جمله مهمترین مثالهایی هستند که در شرایط مشابهی قرار داشتند و فرصت طلایی باز بودن پنجره جمعیتی را از دست نداده و حالا خود را در جرگه کشورهای توسعه یافته جهان میبینند.
اما همانطور که گفته شد ایران تنها موردی است که با وجود بهرهمندی از دو عنصر منابع و امنیت، نتوانسته از فرصتی که جوانی جمعیت در اختیار حاکمانش قرار داده بود برای رسیدن به توسعه استفاده کند. البته از سال ۱۳۹۵ به این سو هیچ سرشماری رسمی و دقیقی در ایران انجام نشده اما گفته می شود نرخ رشد جمعیت در سال ۱۴۰۲ حدودا ۰.۷درصد بوده و در مقایسه با ۱۰ سال گذشته کاهش قابل توجهی را نشان میدهد.
ضمن اینکه روند کاهش نرخ رشد جمعیت از اواسط دهه ۷۰ شروع شده و حالا به اوج خود رسیده است. اما نتیجه این تغییر رویه جامعه در قبال فرزندآوری باعث شده تا متولدین دهه ۶۰ بزرگترین گروه سنی را در جامعه ایران به خود اختصاص دهند. گروهی که با ورودش به بازار کار انتظار میرفت شاهد جهش محسوسی در بازار کار، تولید و در نهایت کلیت اقتصاد ایران باشیم. اما به چندین دلیل مختلف این اتفاق رخ نداد و باعث شد فرصت طلایی که جوانی جمعیت برای ایران فراهم کرده بود منجر به توسعه نشود.
از جمله مهمترین موانع یاد شده میتوان به شروع مناقشه هستهای همزمان با ورود متولدین دهه ۶۰ به بازار کار، روی کار آمدن دولت احمدی نژاد و پول پاشی گسترده در پی افزایش قیمت جهانی نفت، وضع تحریمهای بانکی و نفتی علیه جمهوری اسلامی در پی تغییر رویکرد ناشی از روی کار آمدن محمود احمدی نژاد، بروز مخاطرات و بحران های زیست محیطی در بخشهای مختلف کشور و همچنین از بین رفتن امیدها در پی خروج ایالات متحده از برجام توسط دونالد ترامپ اشاره کرد.
البته به طور کلی میتوان گفت مانع اصلی بر سر راه توسعه ایران با وجود فراهم بودن بستر لازم در بطن جامعه، سیاستگذاری دولتهای نهم و دهم در حوزه روابط بینالملل و خصوصا پرونده هستهای جمهوری اسلامی بود. هرچند عوامل خارجی نیز تاثیرات بسزایی روی این موضوع داشتند اما بسیاری اعتقاد دارند اگر جمهوری اسلامی به سمت عادیسازی نقش خود در منطقه و جهان حرکت کرده بود حالا وضعیت تفاوت معناداری با آنچه امروزه شاهدش هستیم داشت.
اما ایزوله شدن ایران از بازارهای بین المللی و جا ماندن از رقابت داغ و تنگاتنگ تجارت خارجی در خاورمیانه باعث شد تا فرصت توسعه بسوزد. از طرفی هم این رویکرد نه تنها فرصتسوزی بزرگی محسوب میشود، بلکه باعث ایجاد یک فرابحران عجیب در قلب جامعه ایرانی شده است. بحرانی که از آن با عنوان سالمندی جمعیت یاد میشود. کاهش مداوم و بی وقفه نرخ رشد جمعیت در دو دهه اخیر باعث شده تا متولدین دهههای هفتاد، هشتاد و نود به ترتیب کوچکتر از دهههای قبلی خود شوند.
بنابراین ایرانیان در سالهای آینده مجبورند بیشتر کار کنند تا هزینه نگهداری از سالمندان و حقوق بازنشستگان تامین شود. باید توجه داشت متولدین دهه ۶۰ با توجه به سن بازنشستگی در ایران حدود ۱۰ سال دیگر وارد دوران بازنشستگی میشوند. در این صورت گروه های سنی که به مراتب کوچکتر از دهه ۶۰ هستند باید کار کنند تا بزرگترین گروه سنی جمعیت ایران دوران بازنشستگی خود را پشت سر بگذارد. شواهد هم نشان میدهد که جامعه ایرانی تمایل چندانی برای فرزندآوری در شرایط کنونی ندارد. بسیاری معتقدند وضعیت وخیم معیشتی، ناامنی در خاورمیانه، بحرانهای ریز و درشت محیط زیستی و… از جمله مهمترین دلایل کاهش نرخ فرزندآوری در میان زوجهای ایرانی هستند. از طرفی هم وضعیت به گونهای پیش میرود که جامعه سیگنالی امیدوارکننده از آینده کشور را دریافت نمیکند و از همین رو برای صاحب فرزند شدن دچار تردیدهای بسیار زیادی است. نباید فراموش کرد که در پایان سال ۱۴۰۲ برای اولین بار در ۱۰۰ سال اخیر ایران شاهد تورم بیش از ۳۰ درصدی به مدت ۳ سال پیاپی بوده است. به عبارتی به نظر می رسد دولت و جامعه به تورم های بالای ۳۰ و ۴۰ درصدی عادت کرده است. در چنین وضعیتی تولید و رشد اقتصادی اولین قربانیانی هستند که موجب کاهش نرخ مشارکت اقتصادی شهروندان و افزایش نرخ بیکاری در کشور میشود.
رویکرد دولت ابراهیم رئیسی در قبال مذاکرات اتمی جهت رفع تحریم نیز نشان داد که آینده چندان درخشانی در انتظار کشور نیست. چرا که دولت سیزدهم تصمیم دارد از طریق دور زدن تحریم به بقای نباتی اقتصاد ادامه دهد و در چنین شرایطی چشم اندازی برای پیشرفت و توسعه نیز وجود نخواهد داشت. جامعه نیز دقیقا این سیگنال را دریافت کرده و به نظر میرسد برنامهای جدی برای تشکیل خانواده و فرزندآوری نداشته باشد. این فضای ناامیدی باعث شده تا نیروی متخصص و حتی نیمه متخصص ایرانی کوچکترین فرصتی برای مهاجرت را از دست ندهد. این اتفاق نیز باعث کاهش چشمگیر نرخ رشد جمعیت در سالهای پیش رو خواهد شد.
مجموعه این عوامل نشان میدهد که ایران در دقیقا در دورهای که درگیر پرونده اتمی و تورم های دو رقمی بوده، در واقع بزرگترین و بهترین فرصت برای توسعه را از دست داده است. با توجه به اینکه سن بازنشستگی در ایران نیز در مقایسه با کشورهای جهان بسیار پایین است می توان گفت که متولدین دهه ۶۰ فاصله چندانی با بازنشستگی ندارند و عملا این فرصت از دست رفته تلقی می شود. نباید فراموش کرد که کسری بودجه مزمن دولت در ایران نیز باعث شده تا صندوقهای بازنشستگی به عنوان یکی از سیبلهای همیشگی برای دولت جهت تامین کسری همواره در معرض دست درازی باشند. کارشناسان نیز بارها از وجود ابربحرانی تحت عنوان «ورشکستگی صندوقهای بازنشستگی» در پی استقراض دولت هشدار دادهاند.
بنابراین نه تنها در سالهای آتی شاهد برهم خوردن تعادل سنی بین گروههای جمعیتی خواهیم بود، بلکه ورشکستگی صندوقهای بازنشستگی نیز خود سیلی از مشکلات را ناشی از عدم توانایی صندوقها در پرداخت حقوق بازنشستگان در سالهای آتی را در پی خواهد داشت. از همین رو است که گفته میشود ایران نه تنها فاصله بسیار زیادی با توسعه دارد بلکه با اتخاذ سیاستهای نادرست و غیراصولی فرصتی طلایی را تبدیل به تهدیدی اساسی کرده است.
نویسنده: سهند اینانلو
Thanks for this article. I would also like to mention that it can end up being hard if you find yourself in school and simply starting out to create a long history of credit. There are many pupils who are only trying to live and have a good or beneficial credit history can sometimes be a difficult factor to have.
I’m impressed, I have to admit. Truly rarely will i encounter a weblog that’s both educative and entertaining, and let me tell you, you may have hit the nail on the head. Your notion is outstanding; the catch is something that too little persons are speaking intelligently about. I’m happy we found this within my seek out some thing in regards to this.
Hey this is exactly a really excellent content. Terrific discuss. I’ll talk about this suggestions with all of my girlftriend!
Wonderful paintings! That is the kind of information that are meant to be shared across the web. Disgrace on the seek for no longer positioning this submit upper! Come on over and visit my website . Thanks =)
This is a topic that is near to my heart… Thank you! Where can I find the contact details for questions?
On the map, this seemed possible: the corridor by which von Kleist’s two Panzer Corps had moved to the coast was a mere forty kilometres (25 mi) large.
Can I simply say what a relief to search out someone who actually is aware of what theyre talking about on the internet. You definitely know methods to bring a difficulty to gentle and make it important. More people have to learn this and understand this facet of the story. I cant imagine youre no more widespread since you definitely have the gift.
Great post, I have saved this website so with any luck , I will discover a lot more on this subject matter in the future!
[…]always a big fan of linking to bloggers that I love but don’t get a lot of link love from[…]…
If it begins to get the best of you, simply suppose about your new home, smile and remember it’s going to all be over soon.
The Journal of Arizona History.
Nice one, there is actually some great facts on this post some of my subscribers may find this useful, will send them a link, many thanks.
That very first sold me personally on this point of view to deal with anything which provides an important explanation respecting ?
Way cool! Some extremely valid points! I appreciate you writing this write-up and also the rest of the website is also really good.
When it becomes available, the Firefox multitouch application programming interface (API) will allow Web developers to include new features in Web sites that provide more functionality for users.
Have you learnt if it is a German or American luxurious sedan?
Rotate the gemstone on the flame with the assistance of a forceps.
It is because the cruiser is absolutely equipped with all of the amenities that you would like in a lodge room.
i wish to have some diamond necklace but they are quite expensive::
Thank you for some other informative blog. The place else could I am getting that type of info written in such a perfect method? I’ve a project that I’m just now operating on, and I’ve been on the glance out for such information.
Just what’s Occurring we’m a new comer to this, I ran across this I’ve found It completely beneficial and possesses helped me away loads. I am hoping to be able to lead & help some other users such as it’s aided me. Great career.
Storing heavy, bulky items like pool covers, furnishings, and starting blocks in an attic is usually a bad thought as a result of very time-consuming and difficult effort required to maneuver these things in and out.
Lebron James Is A Clown You Know White Face Paint Red Nose Floppy Shoes Type Shit|_PeaceLuvMusic|
Hello! I would wish to give a enormous thumbs up to the wonderful information you may have here about this post. I will be returning to your blog site to get more detailed soon.
you have got a terrific weblog here! would you wish to make some invite posts on my blog?
David Wyndham Colenso Rodda, Grade 6, Division of the Surroundings.
Hi, I do believe this is an excellent blog. I stumbledupon it 😉 I may return once again since I bookmarked it. Money and freedom is the greatest way to change, may you be rich and continue to guide others.
The altering dynamics of the global IT industry are forcing the companies to mold themselves accordingly.
Young folks sought his firm.
The Azure line options an engine just like the one discovered in the Arnage R. It is a 6.75-liter, V8 engine that provides 450 horsepower, allowing drivers to push the car as much as 171 mph.
Music began playing as soon as I opened this web site, so irritating!
ceramic floor tiles are the best, i used to have linoleum tiles but they do not last very long~
Oh my goodness! a great post dude. Thanks a ton Nevertheless I’m experiencing trouble with ur rss . Do not know why Struggle to enroll in it. Could there be any person obtaining identical rss dilemma? Anybody who knows kindly respond. Thnkx
You sometimes see these techniques in classrooms where one individual is addressing many individuals, comparable to in distance studying.
Spot on with this write-up, I truly believe that this site needs a lot more attention. I’ll probably be back again to see more, thanks for the information.
The facilities is being presented with the more recent strategies and the alternatives in building to provide better styles to the individuals.
Leonard Thornton Lowe, currently Principal, Monmouthshire Institute of Agriculture.
For extra articles like this, subscribe here.
Spot on with this write-up, I truly believe this amazing site needs far more attention. I’ll probably be returning to see more, thanks for the advice!
Thanks for your posting. I also believe that laptop computers have become more and more popular currently, and now are usually the only kind of computer utilized in a household. Simply because at the same time that they are becoming more and more reasonably priced, their computing power keeps growing to the point where these are as powerful as desktop computers from just a few in years past.
I haven’t checked in here for a while as I thought it was getting boring, but the last several posts are great quality so I guess I’ll add you back to my everyday bloglist. You deserve it friend
When a blind man bears the standard pity those who follow…. Where ignorance is bliss ‘tis folly to be wise….
You too can discover a free NYC map of subway at most of the subway stations and is even posted on the partitions, simply at the space of 9 blocks.
This excellent website certainly has all the information I wanted about this subject and didn’t know who to ask.
The very best product to use is Flexall.
You produced some decent points there. I looked on the internet for that issue and located most individuals goes along with along with your internet site.
There is noticeably a lot of money to know about this. I suppose you made particular nice points in features also.
hmmm, mobile marketing is quite interesting, maybe there would be some more money making oppurtunities in it;;
sex nhật hiếp dâm trẻ em ấu dâm buôn bán vũ khí ma túy bán súng sextoy chơi đĩ sex bạo lực sex học đường tội phạm tình dục chơi les đĩ đực người mẫu bán dâm
J’ai la possibilité de transférer les sites pour de nouvelles de miniatures sur cet idée. Contactez moi ici meme?